Tâm thư 72 - Lời tri ân CLB Tình Người của HV Vũ Thị Nụ (Sơn Tây, Hà Nội)

Tâm thư số 100: Lời tri ân từ học viên Quang Minh Từ Hà Giang – miền địa đầu của Tổ quốc, học viên Quang Minh gửi lời tri ân sâu sắc tới Câu lạc bộ Tình Người và những người đã giúp anh có cơ duyên tiếp cận các giá trị Trí tuệ. Theo lời chia sẻ trong tâm thư, Môi trường Tâm đạo và Kho tàng Trí tuệ đã mở ra cho anh một hướng nhìn mới về cuộc sống, giúp anh xác định rõ hơn con đường của bản thân và những giá trị mong muốn trao truyền cho các thế hệ con cháu. Đây là bức tâm thư số 100, tạm khép lại chuỗi “Những bức Tâm thư Tri ân Câu lạc bộ Tình Người” đã được lan tỏa trong thời gian qua. Lời tri ân từ miền địa đầu Hà Giang Mỗi bức tâm thư đều bắt đầu từ một câu chuyện, một hoàn cảnh và những trải nghiệm riêng. Từ Hà Giang, học viên Quang Minh đã viết lại những cảm nhận của mình sau quá trình được giao lưu, tiếp nhận và ứng dụng các giá trị Trí tuệ vào cuộc sống. Trong thư, anh bày tỏ lòng biết ơn đối với Câu lạc bộ Tình Người – nơi mà theo cảm nhận của anh đã mang đến một môi trường giúp con người học hỏi, nhìn lại bản thân và tìm kiếm hướng đi phù hợp hơn cho cuộc đời. Lời tri ân không chỉ được gửi đến một tổ chức, mà còn dành cho những người đã chia sẻ, đồng hành và giúp anh tiếp cận những giá trị mà bản thân cảm thấy cần thiết. Tìm thấy hướng đi cho cuộc đời Theo lời anh Quang Minh, một trong những giá trị quan trọng nhất mà anh nhận được là: “Thực sự tìm được hướng đi cuộc đời mình và kế thừa cho tương lai con cháu.” Hướng đi trong cuộc đời không chỉ là lựa chọn một nghề nghiệp hoặc đặt ra mục tiêu về tài chính. Một hướng đi rõ ràng còn giúp mỗi người biết: Mình muốn trở thành người như thế nào. Điều gì thực sự quan trọng đối với cuộc đời. Cần thực hiện trách nhiệm gì với bản thân và gia đình. Những giá trị nào cần được giữ gìn. Điều gì nên được trao truyền cho thế hệ sau. Cần sử dụng thời gian và khả năng của mình ra sao. Khi có hướng đi, con người sẽ bớt bị cuốn theo hoàn cảnh và những mục tiêu ngắn hạn. Mỗi quyết định cũng có thêm cơ sở để soi chiếu và lựa chọn. Giá trị của Môi trường Tâm đạo Trong tâm thư, anh Quang Minh nhắc đến Môi trường Tâm đạo như một phần quan trọng trong hành trình thay đổi nhận thức của mình. Một môi trường tích cực không chỉ cung cấp kiến thức. Môi trường ấy còn tạo điều kiện để mỗi người được lắng nghe, quan sát những tấm gương xung quanh và nhìn lại cách mình đang sống. Theo cách anh cảm nhận, Môi trường Tâm đạo giúp mỗi người hướng đến: Lòng biết ơn. Tinh thần trách nhiệm. Cách ứng xử đúng mực. Sự quan tâm đối với gia đình. Khát vọng tạo ra giá trị cho cộng đồng. Ý thức học hỏi và hoàn thiện bản thân. Khi con người được sống trong một môi trường cùng hướng đến những giá trị tích cực, việc thay đổi không còn chỉ là mong muốn cá nhân mà có thêm sự đồng hành và động lực để duy trì. Kho tàng Trí tuệ giúp con người biết mình cần làm gì Bên cạnh môi trường, anh Quang Minh bày tỏ sự trân trọng đối với những giá trị Trí tuệ mà mình được tiếp nhận. Điều quan trọng không chỉ là biết thêm nhiều kiến thức, mà là có cơ sở để ứng dụng vào những vấn đề cụ thể trong cuộc sống. Trước mỗi hoàn cảnh, con người cần biết: Vấn đề đang nằm ở đâu. Bản thân đang làm đúng và chưa đúng điều gì. Trách nhiệm của mình trong sự việc là gì. Điều gì cần được thay đổi trước tiên. Cần sử dụng phương pháp nào để tạo ra kết quả tốt hơn. Làm thế nào để giữ gìn thành quả cho tương lai. Theo chia sẻ của anh Quang Minh, những giá trị ấy đã góp phần giúp anh nhìn thấy rõ hơn hướng đi của bản thân và có nền tảng để trao truyền cho con cháu. Những giá trị dành cho tương lai con cháu Một thành quả chỉ thực sự bền vững khi không dừng lại ở một cá nhân. Điều anh Quang Minh tâm đắc không chỉ là những thay đổi trong cuộc đời mình, mà còn là khả năng kế thừa những giá trị tốt đẹp cho thế hệ sau. Tài sản vật chất có thể tạo điều kiện thuận lợi cho con cháu. Tuy nhiên, để thế hệ sau biết giữ gìn và sử dụng đúng những điều được trao lại, gia đình còn cần xây dựng nền tảng về nhận thức, đạo đức và trách nhiệm. Những giá trị có thể được trao truyền gồm: Biết trân trọng gia đình và nguồn cội. Sống có trách nhiệm với bản thân. Biết báo ơn, báo hiếu. Tôn trọng pháp luật. Làm việc bằng năng lực chính đáng. Biết sẻ chia với cộng đồng. Chủ động học hỏi và làm chủ cuộc đời. Khi cha mẹ, ông bà thể hiện những điều ấy bằng chính cách sống hằng ngày, con cháu sẽ có thêm những tấm gương gần gũi để học hỏi. Từ sự thay đổi của một người đến hạnh phúc gia đình Trong tâm thư, anh Quang Minh cũng nhắc đến những gia đình đã có chuyển biến sau khi tiếp nhận và ứng dụng các giá trị Trí tuệ. Mỗi gia đình có thể gặp những vấn đề khác nhau: mâu thuẫn giữa các thành viên, áp lực tài chính, mất phương hướng, thiếu kết nối hoặc chưa biết cách thực hiện đúng vai trò của mình. Sự chuyển biến thường bắt đầu khi một người chủ động nhìn lại bản thân thay vì chỉ yêu cầu người khác thay đổi. Khi người chồng biết thực hiện trách nhiệm, người vợ biết lắng nghe, cha mẹ biết đồng hành cùng con và các thế hệ biết trân trọng nhau, gia đình sẽ có thêm điều kiện để tìm lại sự gắn kết. Những câu chuyện được chia sẻ trong các bức tâm thư là trải nghiệm riêng của từng nhân vật. Giá trị chung nằm ở tinh thần tự nhìn lại, chủ động thay đổi và vun đắp hạnh phúc bằng những hành động cụ thể. Bức tâm thư số 100 và hành trình lan tỏa lòng biết ơn Tâm thư của học viên Quang Minh là bức thư số 100 trong chuỗi “Những bức Tâm thư Tri ân Câu lạc bộ Tình Người”. Chuỗi nội dung tập hợp những lời chia sẻ của các học viên đến từ nhiều địa phương, hoàn cảnh và ngành nghề khác nhau. Mỗi người có một cách thể hiện lòng biết ơn riêng. Có người kể lại hành trình vượt qua bất ổn. Có người chia sẻ về sự thay đổi trong gia đình, công việc hoặc cách đối xử với những người xung quanh. Bức thư số 100 tạm khép lại một chặng đường của chuyên mục, nhưng những giá trị được gửi gắm trong các lá thư vẫn tiếp tục được lưu giữ và lan tỏa. Lòng biết ơn cần được thể hiện bằng hành động Một lời cảm ơn chân thành có thể mang lại niềm vui cho người được đón nhận. Nhưng lòng biết ơn sẽ trở nên trọn vẹn hơn khi được chuyển hóa thành cách sống. Biết ơn một môi trường tốt đẹp là biết giữ gìn những giá trị của môi trường ấy. Biết ơn người đã giúp đỡ mình là chủ động giúp thêm những người khác khi có điều kiện. Biết ơn gia đình là thực hiện tốt vai trò, trách nhiệm và vun đắp sự hòa thuận. Biết ơn đất nước là tuân thủ pháp luật, lao động chính đáng và cống hiến bằng năng lực của mình. Khi lòng biết ơn được chuyển thành hành động, những điều tốt đẹp không chỉ dừng lại ở một cá nhân mà có thể tiếp tục được trao truyền đến gia đình và cộng đồng. Tạm khép lại một chuyên mục, tiếp tục một hành trình Bức tâm thư của học viên Quang Minh tạm khép lại chuyên mục “Những bức Tâm thư Tri ân Câu lạc bộ Tình Người”. Tuy nhiên, hành trình học hỏi, ứng dụng và hoàn thiện bản thân của mỗi người vẫn tiếp tục trong cuộc sống hằng ngày. Những lời tri ân có ý nghĩa không chỉ vì cảm xúc được gửi gắm, mà còn vì chúng ghi lại những dấu mốc mỗi người đã nhìn thấy, thay đổi và lựa chọn hướng đi mới cho mình. Từ Hà Giang nơi địa đầu Tổ quốc, lời tri ân của anh Quang Minh là một lời nhắn gửi về giá trị của phương hướng, của môi trường tích cực và của những điều tốt đẹp được trao truyền cho tương lai con cháu. Đó cũng là thông điệp chung của chuỗi tâm thư: khi một người tìm được hướng đi và biết chủ động thay đổi, những giá trị tích cực có thể tiếp tục lan tỏa đến gia đình và những người xung quanh.

Tâm thư số 99: Hành trình tìm lại giá trị cuộc sống Có những thời điểm, áp lực kéo dài khiến con người cảm thấy mọi cánh cửa dường như đã khép lại. Nỗi đau, sự cô đơn và những bất ổn chồng chất có thể khiến một người không còn nhìn thấy giá trị của chính mình và tương lai phía trước. Chị Đào Thị Mai, sinh sống tại quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội, từng trải qua một giai đoạn khủng hoảng tinh thần nghiêm trọng như vậy. Theo lời chị chia sẻ, những bất ổn trong cuộc sống và gia đình từng khiến chị nhiều lần xuất hiện ý nghĩ tự sát. Trong một thời điểm đặc biệt nguy cấp, một bài báo tình cờ đọc được đã khiến chị dừng lại, suy nghĩ lại và trở về với gia đình. Sau đó, chị có cơ duyên đến với Câu lạc bộ Tình Người và được chia sẻ những giá trị của Vốn sống Trí tuệ. Chị cho biết quá trình này giúp mình nhìn lại nguyên nhân của những bất ổn, nhận ra giá trị của sự sống và bắt đầu thay đổi từ suy nghĩ đến hành động. Khi những bất ổn trở thành gánh nặng quá sức Khủng hoảng tinh thần thường không bắt đầu từ một sự việc duy nhất. Đó có thể là kết quả của nhiều áp lực kéo dài: khó khăn trong gia đình, tài chính, các mối quan hệ, cảm giác không được thấu hiểu hoặc niềm tin rằng bản thân không còn khả năng thay đổi hoàn cảnh. Khi những vấn đề ấy liên tục chồng chất, con người dễ rơi vào trạng thái: Mất ngủ và thường xuyên mệt mỏi. Cảm thấy cô đơn dù đang ở bên người thân. Mất niềm tin vào bản thân. Cho rằng mình là gánh nặng đối với gia đình. Không còn hứng thú với những điều từng có ý nghĩa. Chỉ nhìn thấy khó khăn mà không thấy khả năng giải quyết. Xuất hiện ý nghĩ muốn biến mất hoặc chấm dứt cuộc sống. Theo lời tâm thư, chị Mai từng sống trong trạng thái bế tắc đến mức không còn nhận ra giá trị của chính mình và những điều tốt đẹp vẫn đang hiện hữu quanh mình. Một khoảnh khắc dừng lại đã thay đổi hướng đi Trong một thời điểm khủng hoảng nghiêm trọng, chị Mai từng có ý định tự sát. Tuy nhiên, một bài báo chị tình cờ đọc được đã khiến chị dừng lại và suy nghĩ lại về quyết định của mình. Điều đáng chú ý trong câu chuyện không nằm ở việc một bài báo có thể giải quyết toàn bộ những khó khăn của một con người. Giá trị của khoảnh khắc ấy là nó tạo ra một khoảng dừng – đủ để chị không tiếp tục hành động trong lúc cảm xúc đang ở mức cực đoan và có cơ hội trở về với gia đình. Trong khủng hoảng, một khoảng dừng có thể rất quan trọng. Nó giúp con người có thêm thời gian để: Rời khỏi nơi hoặc hoàn cảnh nguy hiểm. Tìm đến một người đáng tin cậy. Nói ra điều mình đang trải qua. Liên hệ với bác sĩ hoặc cơ sở hỗ trợ. Để người khác ở bên trong thời điểm khó khăn. Trì hoãn một quyết định không thể đảo ngược. Việc chị Mai quay trở về không có nghĩa mọi vấn đề lập tức biến mất. Nhưng đó là bước đầu để chị có cơ hội tìm kiếm một hướng đi khác. Cơ duyên đến với Câu lạc bộ Tình Người Sau khi trở về, chị Mai có cơ duyên được đến Câu lạc bộ Tình Người và tiếp cận những nội dung về Vốn sống Trí tuệ. Chị viết trong tâm thư: “Khi được chia sẻ Trí tuệ tại Tình Người, em đã nhận ra nguyên nhân bất ổn của bản thân và gia đình em.” Theo chia sẻ của chị, trước đây chị chủ yếu nhìn thấy những điều đang làm mình đau khổ nhưng chưa nhận diện rõ nguyên nhân, phần trách nhiệm của bản thân và những việc có thể chủ động thay đổi. Quá trình tiếp nhận những giá trị Trí tuệ giúp chị bắt đầu đặt ra các câu hỏi: Điều gì đang khiến mình bất ổn? Những suy nghĩ nào đang làm nỗi đau trở nên lớn hơn? Mình đang cần sự hỗ trợ nào? Trách nhiệm của mình với bản thân và con cái là gì? Điều gì vẫn còn đáng trân trọng trong cuộc sống? Mình có thể bắt đầu thay đổi từ việc nhỏ nào? Cuộc đời mình có thể mang lại giá trị gì? Những câu hỏi này giúp chị dần chuyển sự chú ý từ cảm giác không còn lối thoát sang những điều mình vẫn có thể lựa chọn và thực hiện. Nhận ra giá trị của sự sống Một trong những thay đổi quan trọng nhất được chị Mai nhắc đến là nhận ra giá trị của cuộc sống. Trong khủng hoảng, con người có thể tin rằng nỗi đau hiện tại sẽ kéo dài mãi mãi. Họ khó hình dung rằng hoàn cảnh, cảm xúc hoặc cách nhìn nhận vấn đề có thể thay đổi. Khi bắt đầu bình tĩnh hơn, chị Mai nhìn lại những mối liên hệ của mình với gia đình, con cái và những người xung quanh. Chị nhận ra cuộc sống của mình không chỉ thuộc về riêng mình. Sự hiện diện, lựa chọn và hành động của chị còn có ảnh hưởng đến những người thân yêu. Nhận thức ấy không nhằm tạo thêm cảm giác tội lỗi. Điều quan trọng là giúp chị thấy rằng mình vẫn có vai trò, trách nhiệm và giá trị trong cuộc đời của những người khác. Theo lời chị: “Em đã nhận ra giá trị của cuộc sống, thấy mình phải sống một cuộc sống thật sự có ích cho bản thân, gia đình, cộng đồng, xã hội và đất nước.” Từ mong muốn chấm dứt nỗi đau đến mong muốn sống có ích Khi một người có ý nghĩ tự sát, điều họ muốn chấm dứt nhiều khi không phải chính cuộc sống mà là nỗi đau mà họ cho rằng mình không còn khả năng chịu đựng. Vì vậy, quá trình phục hồi không chỉ là yêu cầu người đó phải “suy nghĩ tích cực”. Họ cần được lắng nghe, được bảo vệ an toàn và có những phương pháp thực tế để tháo gỡ từng vấn đề. Với chị Mai, một bước chuyển quan trọng là thay đổi câu hỏi từ: “Làm thế nào để thoát khỏi tất cả?” sang: “Mình có thể sống như thế nào để cuộc đời có ý nghĩa hơn?” Từ đó, chị bắt đầu nhìn nhận cuộc sống trên nhiều phương diện: Chăm sóc sức khỏe và tinh thần của bản thân. Thực hiện trách nhiệm với con cái. Xây dựng lại các mối quan hệ trong gia đình. Điều chỉnh những suy nghĩ và hành động chưa phù hợp. Làm những việc có giá trị cho người xung quanh. Chủ động tìm sự giúp đỡ khi gặp khó khăn. Không để một thời điểm bất ổn quyết định toàn bộ cuộc đời. Xoay chuyển bắt đầu từ suy nghĩ và hành động Chị Mai cho biết mình đã bắt đầu “xoay chuyển cuộc sống từ trong suy nghĩ và hành động”. Thay đổi suy nghĩ không có nghĩa phủ nhận những khó khăn đang tồn tại. Đó là quá trình nhìn nhận vấn đề đầy đủ hơn, thay vì chỉ nhìn thấy khía cạnh tiêu cực nhất. Chị có thể bắt đầu nhận ra: Một vấn đề nghiêm trọng vẫn có thể được chia thành nhiều phần nhỏ. Không phải mọi điều đều nằm ngoài khả năng kiểm soát. Có những quyết định cần được trì hoãn khi cảm xúc quá mạnh. Sự giúp đỡ từ bên ngoài là cần thiết. Bản thân không cần phải giải quyết mọi việc một mình. Một sai lầm hoặc giai đoạn khó khăn không quyết định toàn bộ giá trị của một con người. Từ sự thay đổi trong nhận thức, hành động cũng từng bước thay đổi. Mỗi hành động nhỏ như chăm sóc bản thân, dành thời gian cho con, chia sẻ với người tin cậy hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp đều có thể góp phần tạo lại cảm giác chủ động. Giá trị của việc nói ra điều mình đang trải qua Một trong những nguy cơ lớn nhất của khủng hoảng tinh thần là người trong cuộc giữ mọi suy nghĩ bên trong và cố gắng chịu đựng một mình. Họ có thể sợ bị đánh giá, sợ làm phiền người khác hoặc cho rằng không ai có thể hiểu được hoàn cảnh của mình. Tuy nhiên, nói ra điều đang diễn ra có thể mở ra cơ hội để nhận được sự hỗ trợ. Người đang khủng hoảng có thể chia sẻ với: Một thành viên đáng tin cậy trong gia đình. Bạn bè có khả năng lắng nghe. Bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần. Giáo viên, đồng nghiệp hoặc người quản lý phù hợp. Cơ sở y tế gần nhất. Các dịch vụ cấp cứu khi nguy cơ đang ở mức khẩn cấp. Người nghe không nhất thiết phải có ngay một lời giải hoàn hảo. Trong nhiều trường hợp, điều cần thiết trước tiên là ở lại bên người đang đau khổ, lắng nghe không phán xét và giúp họ kết nối với sự hỗ trợ chuyên môn. Không nên đơn giản hóa nguyên nhân của khủng hoảng Câu chuyện của chị Mai ghi nhận một bước ngoặt sau khi chị đọc một bài báo và sau đó tiếp cận Vốn sống Trí tuệ. Tuy nhiên, không nên diễn giải rằng một bài báo, một buổi chia sẻ hoặc một hệ giá trị duy nhất có thể giải quyết mọi trường hợp có ý nghĩ tự sát. Khủng hoảng tự sát thường liên quan đến nhiều yếu tố đan xen như: Sức khỏe tâm thần. Biến cố trong gia đình. Bạo lực hoặc tổn thương kéo dài. Khó khăn tài chính. Các mối quan hệ. Bệnh tật. Sử dụng rượu hoặc chất kích thích. Cảm giác cô lập và mất hy vọng. Mỗi người cần được nhìn nhận trong hoàn cảnh cụ thể. Sự hỗ trợ từ gia đình, cộng đồng và các giá trị sống có thể mang lại điểm tựa tinh thần. Tuy nhiên, khi một người có ý nghĩ hoặc hành vi tự sát, việc đánh giá và hỗ trợ chuyên môn là rất cần thiết. Sống có ích bắt đầu từ việc biết bảo vệ chính mình Chị Mai chia sẻ mong muốn sống có ích cho bản thân, gia đình, cộng đồng, xã hội và đất nước. Để cống hiến cho người khác, trước hết mỗi người cần biết bảo vệ sự an toàn và sức khỏe của chính mình. Sống có ích không có nghĩa phải luôn mạnh mẽ hoặc hy sinh tất cả nhu cầu cá nhân. Đó có thể là: Biết nghỉ ngơi khi đã quá sức. Tìm sự trợ giúp khi không thể tự vượt qua. Chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần. Thực hiện trách nhiệm phù hợp với khả năng. Không để bản thân bị cô lập trong thời điểm khó khăn. Học cách thiết lập giới hạn trong các mối quan hệ. Ghi nhận những tiến bộ dù còn nhỏ. Tiếp tục bước đi, ngay cả khi chưa nhìn thấy toàn bộ con đường. Khi một người biết bảo vệ và trân trọng sự sống của mình, họ mới có nền tảng để mang lại những giá trị lâu dài cho gia đình và cộng đồng. Tâm thư số 99 và lời tri ân Tâm thư của chị Đào Thị Mai là bức thư số 99 trong chuỗi những lời tri ân gửi tới Câu lạc bộ Tình Người. Đối với chị, lời tri ân không chỉ dành cho nơi đã chia sẻ những giá trị giúp chị nhìn lại cuộc sống. Đó còn là sự ghi nhận đối với cơ hội được dừng lại, được suy nghĩ lại và bắt đầu một hành trình mới. Từ một người từng cảm thấy không còn lối thoát, chị dần nhận ra rằng mình vẫn có khả năng lựa chọn cách sống, thay đổi hành động và tạo ra giá trị. Đây là phần có sức mạnh nhất của câu chuyện: khủng hoảng không nhất thiết là điểm kết thúc của một cuộc đời. Khi con người được bảo vệ an toàn, nhận được sự đồng hành và có phương pháp phù hợp, một hướng đi mới vẫn có thể được mở ra. Thông điệp từ hành trình của chị Đào Thị Mai Câu chuyện của chị Mai không nên được kể như một “phép màu” xảy ra trong khoảnh khắc. Đó là hành trình của một người từng đứng trước khủng hoảng nghiêm trọng, đã dừng lại, trở về và bắt đầu nhìn nhận lại giá trị của cuộc sống. Điều đáng được lan tỏa không phải là những chi tiết về thời điểm chị từng có ý định tự sát. Điều cần được nhấn mạnh là: Chị đã không tiếp tục hành động trong lúc khủng hoảng. Chị quay trở về với gia đình. Chị tiếp nhận sự chia sẻ và hỗ trợ. Chị nhìn lại những nguyên nhân gây bất ổn. Chị nhận ra giá trị của sự sống. Chị bắt đầu thay đổi suy nghĩ và hành động. Chị lựa chọn sống có trách nhiệm và tạo ra giá trị. Nếu bạn đang ở trong một thời điểm cảm thấy không còn lối thoát, hãy nhớ rằng cảm xúc hiện tại có thể thay đổi và bạn không cần phải đối diện một mình. Hãy nói ngay với một người đáng tin cậy, rời khỏi nơi có nguy cơ, tìm đến cơ sở y tế hoặc liên hệ dịch vụ cấp cứu. Một khoảng dừng và một sự kết nối đúng lúc có thể mở ra một hướng đi khác.

Từng là người dành hết thời gian, công sức để thành công trong công việc, nhưng công việc đi lên, cuộc sống lại ngày càng đi xuống, ngày càng bất ổn, căng thẳng khi mối quan hệ vợ chồng không có tiếng nói chung, chồng trầm cảm, con cái đau ốm bệnh tật, bản thân mất ngủ triền miên, và phần tài chính kiếm được bao nhiêu thì tiêu hết cho bất ổn bấy nhiêu. Cho đến một ngày chị Nguyễn Thị Đàm Hiếu (quận Cầu Giấy, Hà Nội) được đón trí tuệ tại Câu lạc bộ Tình Người. “Học đến đâu tôi vỡ òa đến đó. Tôi đã khóc nức nở khi đạt giao lưu tiền khai tâm. Tôi biết tôi đã đến đúng nơi, tìm đúng chỗ, đúng thời điểm cần nhất cho tôi”…

Tâm thư số 97: Quay về sửa mình, gia đình đổi thay Từng trải qua những ngày tháng bế tắc vì nợ nần, áp lực tài chính và bất ổn gia đình, chị Nguyễn Thị Ngân Giang tại thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ có lúc cảm thấy mình phải lao tâm khổ tứ nhưng vẫn chưa tìm được lối ra. Theo chia sẻ của chị, cơ duyên tiếp nhận Vốn sống Trí tuệ đã giúp chị bắt đầu nhìn lại những nguyên nhân tạo nên bất ổn, nhận ra những điều bản thân còn thiếu và chủ động thay đổi từ chính mình. Khi chị từng bước điều chỉnh suy nghĩ, giảm bớt cái tôi và không còn luôn cho rằng mình đúng, hòa khí trong gia đình cũng dần được cải thiện. Những chuyển biến ấy đã tạo thêm niềm tin để chồng và con gái chị cùng tìm hiểu, tiếp nhận các giá trị Trí tuệ. Khi nợ nần khiến cả gia đình rơi vào bế tắc Nợ nần không chỉ tạo ra áp lực về tiền bạc. Khi các khoản phải trả liên tục đến hạn trong khi nguồn thu chưa ổn định, con người rất dễ sống trong trạng thái lo lắng, căng thẳng và mất phương hướng. Tâm trí luôn bị cuốn vào những câu hỏi: Lấy tiền ở đâu để trả nợ? Làm thế nào để trang trải các chi phí của gia đình? Bao giờ cuộc sống mới ổn định trở lại? Vì sao mình đã cố gắng rất nhiều nhưng kết quả vẫn chưa như mong muốn? Ai phải chịu trách nhiệm cho những khó khăn hiện tại? Khi áp lực kéo dài, các thành viên dễ trở nên nhạy cảm, nóng giận và thiếu kiên nhẫn với nhau. Một cuộc trò chuyện về tiền bạc có thể nhanh chóng trở thành tranh luận. Những bất đồng nhỏ có thể tích tụ thành khoảng cách lớn, khiến gia đình vừa gặp khó khăn tài chính, vừa mất đi sự bình an. Lao tâm khổ tứ nhưng chưa tìm được lối ra Trong giai đoạn khó khăn, chị Ngân Giang từng dành nhiều tâm sức để tìm cách tháo gỡ những vấn đề của gia đình. Tuy nhiên, càng suy nghĩ, chị càng cảm thấy mệt mỏi. Khi một người liên tục tập trung vào khó khăn nhưng chưa có phương pháp rõ ràng, tâm trí rất dễ rơi vào vòng lặp lo âu. Chị có thể cho rằng mình đã cố gắng hết sức và những việc mình làm đều xuất phát từ mong muốn tốt cho gia đình. Nhưng mong muốn tốt chưa chắc luôn dẫn đến phương pháp phù hợp. Có những lúc, vì quá muốn mọi việc diễn ra theo suy nghĩ của mình, một người có thể: Ít lắng nghe ý kiến của người thân. Vội vàng kết luận mình đúng, người khác sai. Đưa ra yêu cầu nhưng chưa quan tâm đến cảm xúc của người nghe. Cố kiểm soát mọi việc vì sợ tình hình trở nên tồi tệ hơn. Chỉ nhìn thấy thiếu sót của người khác. Chưa nhận diện đầy đủ phần trách nhiệm của chính mình. Điều này có thể khiến những nỗ lực nhằm bảo vệ gia đình vô tình lại tạo thêm căng thẳng. Cơ duyên tiếp nhận Vốn sống Trí tuệ Giữa lúc cảm thấy bế tắc, chị Ngân Giang có cơ duyên được tiếp nhận những nội dung về Vốn sống Trí tuệ. Chị diễn tả cảm xúc của mình: “Được học, em như người ở sa mạc khát nước.” Hình ảnh ấy thể hiện trạng thái của một người đã tìm kiếm lời giải trong thời gian dài và cuối cùng cảm nhận mình có thêm cơ sở để nhìn nhận lại những điều đang diễn ra. Theo lời chị, quá trình học hỏi giúp chị “vỡ òa” khi bắt đầu nhận diện những nguyên nhân tạo nên bất ổn trong gia đình. Điều quan trọng không chỉ nằm ở việc chị biết thêm kiến thức, mà ở việc chị bắt đầu đặt câu hỏi khác về chính mình. Điều mình tưởng là tốt vẫn có thể chưa đúng, chưa đủ Chị Ngân Giang chia sẻ: “Cái em tưởng mình tốt đó vẫn thiếu nhiều lắm, nhiều cái chưa chuẩn mực.” Đây là một trong những nhận thức quan trọng nhất của hành trình thay đổi. Trong gia đình, con người thường đánh giá hành động của mình dựa trên ý định: Tôi làm điều này vì lo cho chồng. Tôi nói như vậy vì muốn con tốt hơn. Tôi quyết định thay vì muốn gia đình tránh rủi ro. Tôi cố gắng kiếm tiền vì mong mọi người có cuộc sống đầy đủ. Ý định có thể tốt, nhưng kết quả của hành động còn phụ thuộc vào phương pháp, thời điểm, cách nói và khả năng tiếp nhận của người khác. Một lời nhắc nhở nếu diễn đạt không phù hợp có thể trở thành áp lực. Một sự quan tâm nếu thiếu lắng nghe có thể bị cảm nhận là kiểm soát. Một quyết định vì gia đình nhưng không có sự trao đổi có thể tạo ra mâu thuẫn. Nhận ra khoảng cách giữa “tưởng mình tốt” và “làm đúng, làm đủ” giúp chị bắt đầu điều chỉnh cách suy nghĩ và hành động. Quay về sửa chính mình trước Theo lời chị Ngân Giang, một trong những điều đầu tiên chị nhận được là định hướng: “Quay về sửa chính mình.” Khi gia đình có bất ổn, phản ứng tự nhiên của nhiều người là tìm xem ai đã làm sai. Người vợ muốn chồng thay đổi. Người chồng cho rằng vợ chưa thấu hiểu. Cha mẹ muốn con nghe lời. Con cái lại cảm thấy cha mẹ không biết lắng nghe. Nếu mỗi người đều chờ người khác thay đổi trước, vấn đề rất khó được tháo gỡ. Quay về sửa mình không có nghĩa một người phải nhận toàn bộ lỗi về bản thân hoặc bỏ qua hành vi sai trái của người khác. Đó là việc chủ động nhìn nhận phần thuộc trách nhiệm của mình: Cách mình đang giao tiếp. Cách mình phản ứng khi bất đồng. Những kỳ vọng mình đặt lên người thân. Việc mình có thực sự lắng nghe hay chưa. Những quyết định tài chính mình đã đưa ra. Cách mình kiểm soát cảm xúc. Những điều mình có thể thay đổi ngay mà không phải chờ đợi người khác. Khi một người thay đổi điều thuộc quyền kiểm soát của mình, mối quan hệ cũng có cơ hội chuyển biến. Bỏ cái tôi và suy nghĩ “mình luôn đúng” Chị Ngân Giang nhận ra mình cần giảm bớt cái tôi và quan điểm luôn cho rằng bản thân đúng. Cái tôi không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng sự kiêu ngạo rõ ràng. Nó có thể xuất hiện qua những suy nghĩ rất quen thuộc: Tôi có nhiều kinh nghiệm hơn nên tôi biết điều gì tốt nhất. Tôi đã hy sinh nhiều nên mọi người phải nghe tôi. Tôi làm tất cả vì gia đình nên không thể là người sai. Nếu người khác làm theo ý tôi thì mọi việc đã không như thế này. Tôi chỉ cần giải thích đủ nhiều thì họ sẽ phải đồng ý. Khi một người quá gắn với quan điểm của mình, họ dễ lắng nghe để phản bác thay vì lắng nghe để hiểu. Bỏ bớt cái tôi không có nghĩa từ bỏ chính kiến. Đó là khả năng thừa nhận mình có thể chưa nhìn thấy toàn bộ vấn đề, sẵn sàng xem xét ý kiến khác và điều chỉnh khi nhận ra điều chưa phù hợp. Hòa khí gia đình bắt đầu được cải thiện Theo chia sẻ của chị Ngân Giang, khi chị bắt đầu thay đổi suy nghĩ và cách hành xử, hòa khí trong gia đình cũng có những chuyển biến rõ rệt. Sự cải thiện không nhất thiết bắt đầu từ những việc lớn. Nó có thể đến từ: Bình tĩnh hơn trước khi phản ứng. Không nhắc lại những lỗi cũ để công kích nhau. Lắng nghe chồng và con nói hết suy nghĩ. Thừa nhận điều bản thân chưa làm tốt. Không biến mọi cuộc trao đổi thành tranh luận đúng – sai. Cùng nhau bàn bạc các vấn đề tài chính. Thống nhất những việc cần ưu tiên. Ghi nhận những thay đổi tích cực của người thân. Khi một thành viên thay đổi cách giao tiếp, những người còn lại cũng có thêm điều kiện để phản hồi theo hướng tích cực hơn. Chồng và con gái tiếp bước tìm hiểu Trí tuệ Những thay đổi của chị Ngân Giang không chỉ được thể hiện qua lời nói mà dần được người thân cảm nhận trong đời sống hằng ngày. Theo nội dung tâm thư, sự chuyển biến tích cực của chị đã tạo thêm niềm tin để chồng và con gái cùng tìm hiểu, tiếp nhận các giá trị Trí tuệ. Điều này cho thấy việc lan tỏa trong gia đình thường thuyết phục nhất khi bắt đầu từ kết quả thực tế. Nếu một người chỉ yêu cầu người thân thay đổi nhưng bản thân vẫn giữ cách hành xử cũ, lời chia sẻ sẽ khó tạo được niềm tin. Ngược lại, khi người thân nhìn thấy: Sự bình tĩnh hơn. Cách nói chuyện nhẹ nhàng hơn. Khả năng lắng nghe tốt hơn. Trách nhiệm rõ ràng hơn. Không khí gia đình dễ chịu hơn. Họ sẽ có thêm cơ sở để chủ động tìm hiểu điều đã tạo nên sự thay đổi ấy. Nợ nần cần được giải quyết bằng hành động thực tế Thay đổi nhận thức và hòa khí gia đình có thể tạo ra nền tảng quan trọng, nhưng vấn đề nợ nần vẫn cần được xử lý bằng những việc làm cụ thể. Một gia đình đang chịu áp lực tài chính cần: Thống kê đầy đủ các khoản nợ. Xác định số tiền gốc, lãi suất và thời hạn thanh toán. Phân biệt khoản nợ ưu tiên và khoản có thể thương lượng. Lập kế hoạch thu, chi rõ ràng. Cắt giảm những khoản chưa cần thiết. Không tiếp tục vay mới để che lấp khoản nợ cũ nếu chưa có kế hoạch trả. Chủ động trao đổi với bên cho vay khi gặp khó khăn. Tìm tư vấn tài chính hoặc pháp lý nếu khoản nợ phức tạp. Sự bình tĩnh và tiếng nói chung trong gia đình giúp các thành viên dễ hợp tác hơn khi thực hiện những kế hoạch này. Vốn sống Trí tuệ không nên được trình bày như một công cụ tự động xóa nợ. Giá trị được thể hiện trong câu chuyện là việc nhân vật thay đổi cách nhìn nhận, cách ứng xử và khả năng cùng gia đình đối diện với khó khăn. Từ khủng hoảng đến khả năng làm chủ cuộc đời Theo cảm nhận của chị Ngân Giang, con người cần có Trí tuệ để thoát khỏi những tư tưởng cố hữu và những điều mình từng tưởng là đúng. Làm chủ cuộc đời không có nghĩa con người có thể kiểm soát mọi hoàn cảnh. Cuộc sống vẫn có thể xuất hiện biến cố, khó khăn tài chính và những vấn đề ngoài dự kiến. Làm chủ là khi mỗi người: Không để cảm xúc nhất thời quyết định mọi hành động. Biết nhìn nhận phần trách nhiệm của mình. Chủ động tìm hiểu trước khi lựa chọn. Không chỉ đổ lỗi cho hoàn cảnh. Biết tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp. Có kế hoạch giải quyết khó khăn. Sẵn sàng sửa đổi khi nhận ra sai sót. Kiên trì xây dựng cuộc sống bằng những hành động thực tế. Khi có khả năng ấy, con người không còn hoàn toàn bị dẫn dắt bởi nỗi sợ hoặc những quan điểm cố hữu. “Ta là ai, ta sinh ra để làm gì?” Chị Ngân Giang nhắc đến những câu hỏi nền tảng: Ta là ai? Ta sinh ra để làm gì? Mỗi con người cần thực hiện đạo làm người như thế nào? Những câu hỏi này không chỉ mang tính suy ngẫm. Chúng giúp mỗi người nhìn lại những vai trò cụ thể trong cuộc sống. Một người vừa là cá nhân có nhu cầu và mục tiêu riêng, vừa có thể là người vợ, người chồng, cha mẹ, người con, người lao động và công dân. Mỗi vai trò đều đi cùng trách nhiệm. Khi hiểu rõ mình đang giữ vai trò gì, con người sẽ dễ xác định hơn: Điều gì cần được ưu tiên. Việc gì thuộc trách nhiệm của mình. Cách hành xử nào có thể làm tổn thương người khác. Giá trị nào cần được giữ gìn. Mình muốn để lại điều gì cho con cái và gia đình. Bài học từ tâm thư của chị Nguyễn Thị Ngân Giang Câu chuyện của chị Ngân Giang cho thấy nợ nần và bất ổn gia đình không thể được giải quyết chỉ bằng sự lo lắng hoặc cố gắng làm mọi việc theo ý một người. Bước chuyển quan trọng bắt đầu khi chị dừng lại, nhìn lại bản thân và nhận ra rằng ý định tốt chưa chắc đã đủ nếu phương pháp chưa phù hợp. Thay vì chỉ yêu cầu người khác thay đổi, chị bắt đầu từ cách suy nghĩ, lời nói và hành động của chính mình. Thay vì luôn bảo vệ quan điểm cá nhân, chị học cách giảm bớt cái tôi và lắng nghe nhiều hơn. Theo chia sẻ của chị, những thay đổi ấy đã góp phần cải thiện hòa khí gia đình và tạo thêm niềm tin để chồng, con gái cùng tiếp bước tìm hiểu các giá trị Trí tuệ. Đó cũng là thông điệp nổi bật của tâm thư số 97: một gia đình có thể bắt đầu thay đổi khi một người chủ động sửa mình, nhưng sự chuyển biến bền vững cần tiếp tục được xây dựng bằng trách nhiệm, sự đồng thuận và những hành động thực tế mỗi ngày.

Tâm thư số 96: Ngày tôi tìm thấy hướng đi cuộc đời Ngày 23/4/2019 là một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời chị Nguyễn Thị Mai Hương, sinh sống tại quận Hai Bà Trưng, Hà Nội. Đó là ngày chị bắt đầu tham gia những buổi chia sẻ về Trí tuệ, khi đơn vị vẫn mang tên Chi hội Tán trợ Chữ thập đỏ Tình Người. Nhìn lại thời điểm ấy, chị xúc động chia sẻ: “Ngày đó với bản thân em là một ngày em được sinh ra lần thứ hai.” Cách diễn đạt “sinh ra lần thứ hai” không nói về sự thay đổi của hoàn cảnh chỉ trong một ngày. Đó là cảm nhận của chị khi lần đầu tìm thấy một hướng nhìn mới, có thêm cơ sở để soi chiếu lại bản thân và xác định những giá trị cần thiết cho cuộc sống. Ngày 23/4/2019 – dấu mốc đặc biệt của chị Mai Hương Mỗi người đều có những ngày quan trọng trong cuộc đời. Đó có thể là ngày bắt đầu một công việc mới, ngày lập gia đình, ngày sinh con hoặc ngày đưa ra một quyết định làm thay đổi hướng đi của bản thân. Đối với chị Mai Hương, ngày 23/4/2019 trở thành một dấu mốc như vậy. Theo lời chị, đây là ngày chị bắt đầu được tiếp cận các buổi chia sẻ về Trí tuệ. Tại thời điểm đó, đơn vị tổ chức vẫn được gọi là Chi hội Tán trợ Chữ thập đỏ Tình Người. Những nội dung ban đầu giúp chị làm quen với các khái niệm và cách nhìn nhận cuộc sống mà trước đó chị chưa từng hệ thống đầy đủ. Chị ví quá trình ấy giống như một người bắt đầu học chữ: Trước tiên làm quen với từng chữ cái. Sau đó học cách ghép chữ. Tiếp tục ghép vần. Dần hiểu được mối liên hệ giữa các nội dung. Cuối cùng có thể kết nối thành một hệ thống hoàn chỉnh. Vì sao chị gọi đó là ngày “được sinh ra lần thứ hai”? Khi một người nói mình được “sinh ra lần thứ hai”, điều đó thường thể hiện một sự thay đổi sâu sắc trong nhận thức. Trước thời điểm ấy, con người vẫn sống, làm việc và thực hiện các trách nhiệm hằng ngày. Tuy nhiên, họ có thể chưa xác định rõ: Mình thực sự là ai. Những giá trị nào cần được ưu tiên. Điều gì tạo nên một cuộc đời có ý nghĩa. Cần ứng xử như thế nào trước những bất ổn. Làm sao để phân biệt điều đúng, chưa đúng. Những giá trị nào cần được giữ gìn cho gia đình. Mình muốn để lại điều gì cho thế hệ sau. Khi bắt đầu tìm thấy lời giải cho những câu hỏi ấy, con người có thể cảm nhận như một cánh cửa mới được mở ra. Đối với chị Mai Hương, ngày đầu tiếp nhận các buổi chia sẻ là điểm khởi đầu cho quá trình nhìn lại bản thân và xây dựng một hướng đi rõ ràng hơn. Từ những nội dung rời rạc đến một hệ thống hoàn chỉnh Chị Mai Hương sử dụng một hình ảnh rất gần gũi để diễn tả quá trình học tập: “Qua các buổi chia sẻ, chúng em được biết đến Trí tuệ giống như làm quen với từng chữ cái. Sau đó được học ghép thành từng chữ, ghép vần.” Một buổi chia sẻ riêng lẻ có thể giúp người nghe hiểu một nguyên lý, một cách ứng xử hoặc một vấn đề cụ thể. Tuy nhiên, cuộc sống không được tạo nên từ những tình huống tách rời. Một quyết định về công việc có thể tác động đến tài chính và gia đình. Cách cha mẹ ứng xử ảnh hưởng đến con cái. Việc quản lý tiền bạc liên quan đến trách nhiệm, mục tiêu và khả năng giữ gìn thành quả. Vì vậy, để ứng dụng hiệu quả, mỗi người cần nhìn thấy sự liên kết giữa các nội dung. Theo cảm nhận của chị Mai Hương, cuốn sách đã giúp chị kết nối những điều từng được tiếp nhận riêng lẻ thành một hệ thống dễ nhìn nhận và quy chiếu hơn. Vai trò của cuốn sách trong hành trình nhận thức Sau các buổi chia sẻ, chị Mai Hương được nhận cuốn sách có tên “Tạo hóa ban tặng Nền tảng Trí tuệ cho Nhân loại”. Chị ví giá trị của cuốn sách như việc giúp người học đi từ biết chữ đến khả năng viết được một bài văn hoàn chỉnh: “Nhờ cuốn sách, tác giả đã giúp chúng em kết nối lại và viết được thành một bài văn hoàn chỉnh.” Hình ảnh này cho thấy giá trị chị cảm nhận không chỉ nằm ở từng nội dung riêng biệt. Cuốn sách giúp chị: Hệ thống lại những điều đã được chia sẻ. Nhìn thấy mối liên hệ giữa các nguyên lý. Có tài liệu để đọc và suy ngẫm lại. Chủ động rà soát khi gặp vấn đề. Không chỉ ghi nhớ bằng cảm xúc nhất thời. Từng bước chuyển từ hiểu biết sang ứng dụng. Một tài liệu có hệ thống giúp người đọc không phụ thuộc hoàn toàn vào trí nhớ hoặc lời giải thích của người khác. Mỗi người có thể tự đọc, suy ngẫm và đối chiếu với hoàn cảnh của mình. Vốn sống khác với kiến thức chuyên môn như thế nào? Kiến thức chuyên môn giúp con người thực hiện một nghề nghiệp hoặc giải quyết các vấn đề trong một lĩnh vực cụ thể. Người làm tài chính cần hiểu về tiền bạc và thị trường. Người làm giáo dục cần biết phương pháp giảng dạy. Người làm kỹ thuật cần nắm được quy trình và tiêu chuẩn nghề nghiệp. Tuy nhiên, cuộc sống còn đặt ra nhiều câu hỏi không thuộc riêng một chuyên ngành: Làm thế nào để giữ gìn hạnh phúc gia đình? Cần ứng xử ra sao khi xảy ra mâu thuẫn? Làm thế nào để giáo dục con mà không áp đặt? Khi nào nên tiếp tục và khi nào cần dừng lại? Cần quản lý tiền bạc như thế nào? Làm sao để thực hiện trách nhiệm với cha mẹ? Điều gì tạo nên một cuộc đời có ý nghĩa? Những vấn đề ấy đòi hỏi không chỉ kiến thức nghề nghiệp mà còn cần vốn sống, khả năng nhìn nhận và những nguyên tắc để định hướng hành động. Theo cảm nhận của chị Mai Hương, các giá trị được tiếp nhận chính là một phần vốn sống cần thiết ấy. Quy chuẩn sống giúp con người biết mình cần làm gì Chị Mai Hương gọi những điều mình tiếp nhận là: “Vốn sống chuẩn mực, định hướng chuẩn mực và vô cùng cần thiết với mỗi con người.” Một quy chuẩn sống không nhằm biến mọi người thành những cá nhân giống nhau. Mỗi người vẫn có hoàn cảnh, nghề nghiệp, tính cách và mục tiêu riêng. Tuy nhiên, quy chuẩn giúp họ có cơ sở để nhìn nhận trước khi hành động. Trước một vấn đề, mỗi người có thể tự hỏi: Việc này có đúng pháp luật không? Hành động của mình có làm tổn thương người khác không? Mình đã thực hiện đúng vai trò chưa? Quyết định này chỉ có lợi trước mắt hay còn bền vững lâu dài? Mình đang hành động bằng trách nhiệm hay cảm xúc nhất thời? Kết quả có mang lại giá trị cho bản thân và người xung quanh không? Có điều gì cần rà soát và điều chỉnh? Khi có những câu hỏi rõ ràng, con người sẽ bớt phản ứng vội vàng và có thêm cơ sở để chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Định hướng cuộc sống không phải một kế hoạch cố định Có định hướng không có nghĩa mỗi người phải lập ra một kế hoạch bất biến và thực hiện bằng mọi giá. Cuộc sống luôn thay đổi. Công việc có thể biến động, gia đình có thể xuất hiện những giai đoạn khó khăn và mỗi người cũng trưởng thành theo thời gian. Định hướng sống là việc biết những giá trị cốt lõi nào cần được giữ gìn dù hoàn cảnh thay đổi. Đó có thể là: Sống trung thực và đúng pháp luật. Trân trọng gia đình và nguồn cội. Thực hiện tốt trách nhiệm với cha mẹ, vợ chồng và con cái. Tạo ra thu nhập bằng phương pháp chính đáng. Biết quản lý và giữ gìn thành quả. Không ngừng học hỏi, sửa đổi. Chủ động đóng góp cho cộng đồng khi có điều kiện. Không giao toàn bộ quyền quyết định cuộc đời cho người khác. Khi định hướng đã rõ, mỗi người có thể linh hoạt thay đổi phương pháp nhưng không đánh mất những giá trị nền tảng. Từ tiếp nhận đến chủ động ứng dụng Một cuốn sách chỉ tạo ra giá trị khi người đọc biết suy ngẫm và ứng dụng phù hợp. Đọc một nguyên lý chưa đồng nghĩa với việc đã thực hiện đúng nguyên lý ấy. Biết một việc cần làm cũng chưa chắc đã đủ để tạo ra thay đổi. Quá trình ứng dụng cần có: Sự quan sát chính mình. Khả năng thừa nhận điều chưa phù hợp. Việc lựa chọn một thay đổi cụ thể. Sự kiên trì thực hiện trong đời sống hằng ngày. Việc kiểm tra kết quả sau mỗi hành động. Khả năng sửa đổi khi phương pháp chưa phù hợp. Chẳng hạn, một người biết cần quan tâm đến gia đình nhưng vẫn dành gần như toàn bộ thời gian cho công việc thì hiểu biết ấy chưa được chuyển thành hành động. Một người biết cần lắng nghe nhưng luôn ngắt lời người thân thì nguyên tắc vẫn chưa trở thành vốn sống. Chỉ khi điều đã học được thể hiện qua cách suy nghĩ, lời nói và hành động, kiến thức mới thực sự góp phần thay đổi cuộc sống. Tìm thấy hướng đi không có nghĩa mọi khó khăn biến mất Câu nói “được sinh ra lần thứ hai” rất giàu cảm xúc nhưng không nên được hiểu rằng từ thời điểm ấy, cuộc sống của chị Mai Hương không còn khó khăn. Việc có định hướng không loại bỏ mọi biến cố. Giá trị của định hướng nằm ở việc khi khó khăn xuất hiện, con người có thêm cơ sở để: Giữ bình tĩnh trước khi phản ứng. Xác định vấn đề đang nằm ở đâu. Nhìn lại phần trách nhiệm của bản thân. Tìm kiếm thông tin và sự hỗ trợ phù hợp. Không quyết định chỉ dựa trên nỗi sợ. Chọn phương pháp phù hợp với hoàn cảnh. Rút kinh nghiệm sau mỗi sự việc. Thay đổi bền vững thường không xảy ra trong một khoảnh khắc. Nó được tạo nên từ quá trình học hỏi, ứng dụng, rà soát và sửa đổi trong thời gian dài. Giá trị của một môi trường học tập tích cực Bên cạnh cuốn sách, môi trường học tập và những người cùng chia sẻ giá trị cũng có thể tạo thêm động lực cho quá trình thay đổi. Một môi trường tích cực giúp mỗi người: Có cơ hội lắng nghe những góc nhìn khác nhau. Quan sát cách người khác ứng dụng. Nhận được sự động viên khi gặp khó khăn. Có thêm động lực duy trì điều tốt. Nhìn thấy những thiếu sót mà bản thân chưa nhận ra. Chia sẻ trải nghiệm và bài học thực tế. Tuy nhiên, mỗi người vẫn cần giữ khả năng tự suy xét, kiểm chứng thông tin và chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Môi trường là điều kiện hỗ trợ. Sự thay đổi cần được thể hiện bằng chính nhận thức và hành động của từng cá nhân. Tâm thư số 96 và lời tri ân của chị Mai Hương Tâm thư của chị Nguyễn Thị Mai Hương là bức thư số 96 trong chuỗi “Tâm thư của Học viên” được đăng trên tinhnguoi.vn. Trong thư, chị không chỉ bày tỏ lòng biết ơn với nơi mình được tiếp nhận các buổi chia sẻ. Điều nổi bật hơn là cách chị diễn tả quá trình từ những hiểu biết ban đầu đến việc hình thành một hệ thống định hướng rõ ràng hơn cho cuộc sống. Với chị, các buổi chia sẻ giống như quá trình học từng chữ cái; còn cuốn sách giúp kết nối những chữ ấy thành một “bài văn hoàn chỉnh”. Hình ảnh đó thể hiện giá trị của việc học có hệ thống: không dừng ở những lời khuyên cho từng sự việc, mà hướng đến việc giúp con người có cơ sở tự nhìn nhận và chủ động hơn trước các vấn đề của cuộc đời. Bài học từ hành trình của chị Nguyễn Thị Mai Hương Câu chuyện của chị Mai Hương gợi ra một điều: nhiều người không thiếu nỗ lực nhưng vẫn có thể thiếu định hướng và một hệ quy chuẩn để kết nối những điều mình đã biết. Kiến thức rời rạc có thể giúp giải quyết từng tình huống. Nhưng muốn tạo nên sự thay đổi lâu dài, mỗi người cần hiểu mối liên hệ giữa bản thân, gia đình, công việc, tài chính và trách nhiệm với cộng đồng. Ngày 23/4/2019 trở thành dấu mốc đặc biệt với chị không phải vì mọi việc đã thay đổi ngay lập tức. Đó là ngày chị bắt đầu nhìn cuộc đời bằng một hướng khác, có thêm tài liệu để học hỏi và nhận ra rằng vốn sống cần được xây dựng bằng quá trình lâu dài. Theo lời chị, những giá trị ấy mang đến một định hướng cần thiết để mỗi người biết mình cần hiểu gì, giữ gìn điều gì và hành động như thế nào trong cuộc sống. Đó cũng là thông điệp nổi bật của tâm thư số 96: khi con người có định hướng và một hệ quy chuẩn để soi chiếu, họ sẽ có thêm khả năng chủ động học hỏi, sửa đổi và làm chủ con đường của chính mình.

Tâm thư số 95: Dạy học sinh trở thành người có ích Là một giáo viên, cô Ngô Bạch Yến tại Hà Nội luôn trăn trở tìm phương pháp giáo dục giúp học sinh không chỉ đạt kết quả tốt trong học tập mà còn biết yêu thương gia đình, sống có trách nhiệm và trở thành người có ích cho xã hội. Theo chia sẻ của cô, cơ duyên được tiếp cận các nội dung về Vốn sống Trí tuệ tại nơi cô gọi là “Câu lạc bộ Trí tuệ Tình Người” đã mở ra một hướng nhìn mới đối với nghề giáo. Cô viết trong tâm thư: “Như một ánh sáng diệu kỳ bừng sáng, giúp em nhận ra và tìm được những phương pháp dạy tốt nhất cho các con học sinh.” Đó không chỉ là cảm xúc trước một phương pháp mới. Với cô Yến, đây còn là dấu mốc giúp cô nhìn lại mục tiêu sâu xa của giáo dục: giúp mỗi học sinh phát triển về kiến thức, nhân cách, cảm xúc và khả năng sống có trách nhiệm. Nỗi trăn trở của một người giáo viên Mỗi giáo viên đều mong học sinh hiểu bài, tiến bộ và đạt kết quả tốt. Tuy nhiên, với cô Ngô Bạch Yến, nhiệm vụ của người thầy không kết thúc sau những bài kiểm tra hoặc điểm số. Cô luôn tự hỏi: Làm thế nào để học sinh vừa học tốt, vừa biết kính trọng ông bà, cha mẹ? Làm sao để các em biết yêu thương và giúp đỡ người khác? Khi gặp thất bại, học sinh cần được hướng dẫn như thế nào? Làm sao để các em biết chịu trách nhiệm với lời nói và hành động? Kiến thức trên lớp có thể được chuyển hóa thành năng lực sống ra sao? Giáo viên cần làm gì để trở thành tấm gương đáng tin cậy? Những câu hỏi ấy xuất phát từ nhận thức rằng học sinh không chỉ cần chuẩn bị cho một kỳ thi. Các em còn cần chuẩn bị để bước vào cuộc sống, xây dựng các mối quan hệ, thực hiện trách nhiệm với gia đình và đóng góp cho cộng đồng. Học tốt chưa phải là toàn bộ mục tiêu giáo dục Kết quả học tập có vai trò quan trọng. Kiến thức giúp học sinh mở rộng hiểu biết, phát triển tư duy và tạo dựng nền tảng nghề nghiệp trong tương lai. Tuy nhiên, một học sinh có điểm số cao nhưng chưa biết tôn trọng người khác, thiếu trách nhiệm hoặc không kiểm soát được cảm xúc vẫn cần được tiếp tục giáo dục và đồng hành. Giáo dục toàn diện cần quan tâm đồng thời đến: Kiến thức và năng lực tư duy. Kỹ năng giao tiếp, hợp tác. Khả năng nhận diện và điều chỉnh cảm xúc. Tinh thần tự học. Lòng biết ơn. Ý thức trách nhiệm. Khả năng giải quyết vấn đề. Cách ứng xử với gia đình và cộng đồng. UNESCO cũng nhìn nhận giáo dục toàn diện là quá trình phát triển con người trên các phương diện nhận thức, cảm xúc, xã hội và thể chất, trong sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng. Từ “con ngoan” đến một người biết tự chịu trách nhiệm Trong cách nói truyền thống, cha mẹ và giáo viên thường mong trẻ trở thành “con ngoan, trò giỏi”. Tuy nhiên, “ngoan” không nên chỉ được hiểu là luôn im lặng, vâng lời hoặc không bao giờ có ý kiến khác với người lớn. Một học sinh trưởng thành cần biết: Tôn trọng cha mẹ và giáo viên. Trình bày suy nghĩ bằng thái độ đúng mực. Phân biệt việc đúng và chưa đúng. Biết từ chối trước những hành vi có hại. Chủ động nhận lỗi khi làm sai. Chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Biết bảo vệ bản thân và giúp đỡ người khác. Có khả năng lựa chọn dựa trên những giá trị tích cực. Mục tiêu không phải tạo ra những học sinh chỉ biết làm theo mệnh lệnh, mà là giúp các em dần có khả năng tự suy xét và tự điều chỉnh hành vi. Cơ duyên tìm thấy một hướng nhìn mới Trong quá trình tìm kiếm phương pháp giáo dục phù hợp, cô Ngô Bạch Yến có cơ duyên tiếp cận các buổi chia sẻ về Vốn sống Trí tuệ. Theo cảm nhận được cô ghi lại trong tâm thư, những nội dung tiếp nhận giống như một nguồn sáng giúp cô nhìn rõ hơn điều mình vẫn trăn trở trong nghề. Cô bắt đầu xem xét việc giáo dục học sinh không chỉ từ câu hỏi: “Làm thế nào để các em học tốt hơn?” Mà còn mở rộng sang những câu hỏi: Học sinh đang thiếu kiến thức hay thiếu phương pháp? Đằng sau một hành vi chưa phù hợp là nguyên nhân gì? Các em đang cần được nhắc nhở, lắng nghe hay định hướng? Giá trị nào cần được hình thành qua bài học này? Giáo viên đang làm gương cho học sinh như thế nào? Việc dạy hôm nay có giúp các em tự giải quyết vấn đề trong tương lai không? Sự thay đổi trong cách đặt câu hỏi giúp người giáo viên nhìn học sinh đầy đủ hơn, thay vì chỉ đánh giá các em qua điểm số hoặc một hành vi riêng lẻ. Muốn giáo dục học sinh cần hiểu từng học sinh Mỗi học sinh có một hoàn cảnh khác nhau. Có em được gia đình thường xuyên quan tâm. Có em sống trong môi trường nhiều áp lực. Có em tiếp thu nhanh nhưng khó kiểm soát cảm xúc. Có em học chậm nhưng giàu lòng quan tâm và tinh thần trách nhiệm. Vì vậy, một phương pháp không thể phù hợp hoàn toàn với mọi học sinh. Người giáo viên cần tìm hiểu: Khả năng tiếp nhận của từng em. Hoàn cảnh gia đình. Điểm mạnh và khó khăn. Cách học phù hợp. Trạng thái cảm xúc. Mức độ tự tin. Những thay đổi bất thường trong hành vi. Nguồn hỗ trợ học sinh đang có. Hiểu học sinh không có nghĩa bao che cho mọi sai sót. Đó là cơ sở để giáo viên lựa chọn cách giao tiếp, yêu cầu và hỗ trợ phù hợp hơn. Có em cần được động viên. Có em cần một giới hạn rõ ràng. Có em cần được giao trách nhiệm. Có em trước hết cần một người bình tĩnh lắng nghe. Giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức Một bài giảng tốt giúp học sinh hiểu kiến thức. Một người thầy tốt còn giúp học sinh nhận ra cách sử dụng kiến thức và năng lực của mình một cách có trách nhiệm. Vai trò của giáo viên có thể được thể hiện qua nhiều việc: Tổ chức hoạt động học tập phù hợp. Khuyến khích học sinh đặt câu hỏi. Giúp các em biết hợp tác thay vì chỉ cạnh tranh. Hướng dẫn cách giải quyết bất đồng. Tạo cơ hội để học sinh chịu trách nhiệm. Ghi nhận sự tiến bộ, không chỉ ghi nhận thành tích. Phát hiện những học sinh đang cần hỗ trợ. Làm gương trong lời nói và cách ứng xử. Người giáo viên có thể không theo học sinh suốt cuộc đời, nhưng những nguyên tắc, thói quen và cách nhìn nhận được hình thành trong những năm đi học có thể tiếp tục ảnh hưởng đến các em trong nhiều giai đoạn sau này. Dạy bằng chính cách sống của người thầy Học sinh không chỉ nghe điều giáo viên nói. Các em còn quan sát cách giáo viên hành động. Nếu giáo viên yêu cầu học sinh tôn trọng người khác nhưng thường xuyên làm các em xấu hổ trước lớp, thông điệp giáo dục sẽ mất đi tính thuyết phục. Nếu giáo viên nhắc học sinh trung thực nhưng lại thiếu công bằng khi đánh giá, các em sẽ nhận ra sự mâu thuẫn giữa lời nói và hành động. Vì vậy, giáo dục nhân cách cần bắt đầu từ việc người thầy tự nhìn lại: Mình có thực sự lắng nghe học sinh không? Cách phê bình có làm tổn thương các em không? Mình có công bằng giữa các học sinh không? Khi mắc lỗi, mình có sẵn sàng thừa nhận không? Lời nói của mình có phù hợp với giá trị đang giảng dạy không? Mình đang tạo ra cảm giác an toàn hay sợ hãi trong lớp học? Người giáo viên không cần phải hoàn hảo. Nhưng giáo viên cần có tinh thần học hỏi, biết nhận ra điều chưa phù hợp và chủ động điều chỉnh. Kỷ luật không đồng nghĩa với trừng phạt Một lớp học cần có nội quy, giới hạn và trách nhiệm rõ ràng. Tuy nhiên, mục đích của kỷ luật không phải làm học sinh sợ hãi mà là giúp các em hiểu hậu quả của hành động và từng bước hình thành khả năng tự quản lý. Kỷ luật tích cực có thể được thực hiện bằng cách: Thống nhất quy tắc từ đầu. Giải thích lý do của từng quy định. Áp dụng nguyên tắc nhất quán. Phân biệt hành vi sai với giá trị của học sinh. Cho các em cơ hội sửa lỗi. Hướng dẫn cách khắc phục hậu quả. Không xúc phạm, mỉa mai hoặc gắn nhãn. Ghi nhận khi học sinh có tiến bộ. Một học sinh mắc lỗi không đồng nghĩa với việc em đó là một học sinh xấu. Giáo viên cần giúp các em hiểu: hành vi chưa phù hợp phải được sửa đổi, nhưng mỗi người vẫn có khả năng học hỏi và tiến bộ. Lắng nghe để nhận ra Gốc của vấn đề Một học sinh không làm bài tập có thể bị xem là lười. Nhưng phía sau hành vi đó có thể là việc em chưa hiểu bài, thiếu phương tiện học tập, đang chịu áp lực gia đình hoặc mất niềm tin vào khả năng của mình. Một học sinh thường xuyên gây mất trật tự có thể đang muốn thu hút sự chú ý, gặp khó khăn trong kiểm soát cảm xúc hoặc chưa biết cách thể hiện nhu cầu. Nếu giáo viên chỉ xử lý biểu hiện, hành vi có thể tạm dừng nhưng nguyên nhân vẫn còn. Để hiểu vấn đề sâu hơn, giáo viên có thể hỏi: Việc này bắt đầu từ khi nào? Học sinh thường gặp khó khăn trong hoàn cảnh nào? Em đang cần điều gì? Em hiểu hậu quả của hành động đến đâu? Gia đình có nhận thấy thay đổi tương tự không? Nhà trường có thể cung cấp nguồn hỗ trợ nào? Bản thân em có thể thực hiện bước thay đổi nào? Lắng nghe không phải để miễn trách nhiệm cho học sinh. Lắng nghe giúp giáo viên đưa ra yêu cầu đúng người, đúng vấn đề và đúng mức độ. Giáo dục cảm xúc giúp học sinh học tốt hơn Học sinh khó có thể tập trung nếu đang sợ hãi, bị cô lập hoặc liên tục chịu căng thẳng. Vì vậy, khả năng nhận diện cảm xúc, điều chỉnh phản ứng, giao tiếp và hợp tác cần được giáo dục song song với kiến thức. Trong lớp học, giáo viên có thể giúp học sinh: Gọi tên cảm xúc của mình. Biết dừng lại trước khi phản ứng. Trình bày bất đồng bằng lời nói phù hợp. Tìm sự giúp đỡ khi gặp khó khăn. Biết xin lỗi và sửa lỗi. Tôn trọng cảm xúc của người khác. Cùng giải quyết xung đột. Hình thành tinh thần hợp tác. UNESCO đánh giá giáo dục cảm xúc và xã hội có vai trò trong việc củng cố kết quả học tập, sức khỏe tinh thần và các mối quan hệ trong lớp học, nhà trường và cộng đồng. Kết nối giáo dục giữa nhà trường và gia đình Giáo viên không thể một mình thực hiện toàn bộ quá trình giáo dục học sinh. Gia đình là môi trường đầu tiên hình thành thói quen và cách ứng xử; nhà trường tiếp tục mở rộng kiến thức, kỹ năng và khả năng sống trong tập thể. Khi cha mẹ và giáo viên thiếu sự phối hợp, học sinh có thể nhận được những thông điệp trái ngược. Nhà trường yêu cầu các em tự chịu trách nhiệm nhưng gia đình lại làm thay mọi việc. Giáo viên hướng dẫn trẻ trung thực nhưng người lớn vô tình khuyến khích các em che giấu lỗi. Cha mẹ mong con bình tĩnh nhưng thường xuyên giải quyết mâu thuẫn bằng quát mắng. Sự phối hợp hiệu quả cần dựa trên: Trao đổi thông tin trung thực. Tôn trọng vai trò của nhau. Không đổ toàn bộ trách nhiệm cho giáo viên hoặc cha mẹ. Thống nhất những giá trị nền tảng. Cùng theo dõi sự tiến bộ của học sinh. Bảo vệ quyền riêng tư và lòng tự trọng của trẻ. Tìm hỗ trợ chuyên môn khi vấn đề vượt quá khả năng. Mục tiêu chung không chỉ là nâng điểm số mà còn là giúp học sinh trưởng thành an toàn, có trách nhiệm và biết tạo ra giá trị. Từ phương pháp dạy đến phương pháp làm người Theo lời tâm thư, điều cô Ngô Bạch Yến tìm thấy không chỉ là một số kỹ thuật để làm bài giảng hấp dẫn hơn. Giá trị lớn hơn nằm ở việc cô có thêm cơ sở để nhìn nhận: Người giáo viên cần sống như thế nào. Học sinh cần được định hướng đến những giá trị gì. Kiến thức cần được gắn với trách nhiệm ra sao. Mỗi hành động giáo dục có thể ảnh hưởng đến trẻ thế nào. Giáo viên cần sửa đổi điều gì ở chính mình. Làm thế nào để học sinh dần có khả năng tự làm chủ bản thân. Khi người thầy có một hệ quy chuẩn để soi chiếu, việc giáo dục không còn chỉ là phản ứng trước từng hành vi. Giáo viên có thể chủ động xác định mục tiêu, phương pháp và giá trị muốn học sinh hình thành qua mỗi hoạt động. “Ánh sáng diệu kỳ” trong cảm nhận của cô Yến Cụm từ “ánh sáng diệu kỳ” là cách cô Yến diễn tả cảm xúc cá nhân khi tìm thấy một hướng nhìn phù hợp với những trăn trở nghề nghiệp của mình. Không nên hiểu rằng một buổi chia sẻ có thể cung cấp ngay phương pháp hoàn hảo cho mọi lớp học hoặc mọi học sinh. Giáo dục là một quá trình lâu dài, đòi hỏi người giáo viên liên tục: Học hỏi kiến thức chuyên môn. Quan sát học sinh. Thử nghiệm phương pháp. Đánh giá kết quả. Phối hợp với gia đình. Tham khảo đồng nghiệp. Điều chỉnh theo từng độ tuổi và hoàn cảnh. Tuân thủ quy định, chuẩn mực nghề nghiệp. Giá trị từ những nội dung cô tiếp nhận được thể hiện qua việc chúng giúp cô có thêm định hướng để suy ngẫm, ứng dụng và hoàn thiện phương pháp của chính mình. Tâm thư số 95 và lòng biết ơn với nghề giáo Tâm thư của cô Ngô Bạch Yến là bức thư số 95 trong chuyên mục “Tâm thư của Học viên”, được đăng ngày 3/6/2021. Trong thư, cô bày tỏ lòng biết ơn khi tìm thấy những nội dung phù hợp với mong muốn giáo dục học sinh trở thành những con người phát triển toàn diện. Điểm đáng quý trong câu chuyện là tinh thần không ngừng học hỏi của một người giáo viên. Dù đã đứng trên bục giảng, cô vẫn tiếp tục tìm kiếm, suy ngẫm và đặt câu hỏi về cách mình có thể làm tốt hơn cho học sinh. Một người thầy có trách nhiệm không chỉ hỏi: “Hôm nay tôi đã dạy hết nội dung chưa?” Mà còn tự hỏi: “Sau bài học này, học sinh hiểu thêm điều gì về kiến thức, về bản thân và về trách nhiệm với người khác?” Bài học từ câu chuyện của cô Ngô Bạch Yến Câu chuyện của cô Yến cho thấy giáo dục không chỉ là quá trình truyền đạt tri thức. Người giáo viên còn góp phần xây dựng môi trường để học sinh biết suy nghĩ, giao tiếp, chịu trách nhiệm và sống có ích. Muốn thực hiện điều đó, người thầy cần kết hợp nhiều yếu tố: Chuyên môn vững vàng. Phương pháp sư phạm phù hợp. Khả năng hiểu học sinh. Sự phối hợp với gia đình. Kỷ luật tích cực. Giáo dục cảm xúc và xã hội. Tinh thần làm gương. Khả năng tự nhìn lại và sửa đổi. Theo trải nghiệm được cô ghi lại, việc tiếp cận Vốn sống Trí tuệ đã giúp cô có thêm một hướng nhìn để kết nối những yếu tố ấy. “Ánh sáng” cô nhắc đến không chỉ nằm ở một phương pháp dạy học cụ thể, mà còn ở việc nhận ra mục tiêu sâu xa của nghề giáo: giúp học sinh không chỉ biết nhiều hơn mà còn biết sống tốt hơn, chủ động hơn và có trách nhiệm hơn với gia đình, cộng đồng và chính cuộc đời mình.